Bitkilerin insan yaşamındaki önemi büyük. Onların ürettiği oksijeni soluyoruz, soframızda buğday, mısır, pirinç, fasulye, patates ve daha birçokları var, yağımız ayçiçeğinden ve zeytinden geliyor, üzerimize giydiğimiz giysiler pamuktan yapılıyor, yediğimiz hayvanları arpa ve darı ile besliyoruz. İçtiğimiz ilaç tıbbi bitkilerden geliyor, şarap üzümden, esanslar yine bitkilerden, bahçemizi onlarla süslüyoruz, hastamızı onlarla sevindiriyoruz . Midemiz ağrıdığında nane-limon kaynatıyoruz, rahatlamak istediğimizde adaçayı, lavanta kolonyası. Şimdi onları yakıt olarak da kullanmak istiyoruz (Biyodizel) .  Bu örnekleri çoğaltırsak bitkilerin hayatımızın merkezinde olduğunu göreceğiz.. Daha tanımadığımız, sadece bizim coğrafyamızda büyüyen, belki de azalan, yüzlerce bitki türünün olduğu bir kara parçasında yaşıyoruz. Onları korumakta zorluk çekiyoruz, belki bazıları sessiz sedasız yok oluyor (Bknz. “Sahlep” yapımında kullanılan “orkide” türleri).

Bitkilerin genetik yapılarında çok sayıda değişiklik yapılıyor. İlk üretilen GDO, domates!  raf ömrü uzatılmış ve bu süre etilen spreylemesi olmadan olgunlaşmasına olanak vermiştir (Normal domateste raf ömrü 4-7 gün olduğundan etilen sıkılarak olgunlaşması hızlandırılır). Genetik mühendisliğiyle domatesteki Poligalakturonaz (PG) geni  ters olarak genoma sokulmuş, böylece domatesin dış kabuğundaki “pektin”i yıkan enzimin üretimi engellenmiştir (Antisense RNA teknolojisi). 1994’te FDA’dan onay alan genetiği değiştirilmiş domatesten günümüze ürün bitkilerinin genetik yapılarında sayısız değişiklikler yapılmıştır. Yanı sıra  biyoteknoloji, insanlığı tehdit edebilecek kuraklık ve hastalık riskleriyle  savaşıyor.   

Bitkiler önümüzdeki yıllarda  biyoteknolojinin objesi olmaya  devam edecek ve sonuçları da hayatımıza önemli şekillerde yansıyacak (bunu biliyormuyuz?) . O nedenle  bitkilere bakışımızı, onları tanımaya ve korumaya yönelik gayretlerimizi artırmamız ve bilinçlenmemiz gerekiyor.

Not: İstanbul Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü ve İÜ Biyoteknoloji ve Genetik Mühendisliği Araştırma ve Uygulama Merkezi’ -BİYOGEM  bitkilerde gen teknolojisi ve doğal ürünlerin araştırılması konularında yoğun çalışmalar yapmaktadır.

Advertisements