Evrimsel biyolojiye göre canlının yaşam kalitesini etkileyen iki faktör var: Genleri ve çevresel koşullar. Klasik görüşe göre doğal seleksiyon mekanizması bu iki temel üzerinden yürür. Buna göre canlı bulunduğu ortam koşullarında “yaşam için mücadele” edecektir. Ve bu mücadelede sahip olduğu genleri kullanacaktır. Buna göre canlı ya başarısız olacak, ya ortama iyi-kötü adapte olacak yada o kadar iyi adapte olacak ki sadece iyi yaşamakla kalmayıp döl verecektir. İşte bu döller üzerinde taşınan “yararlı” genler gelecek nesillere geçecek ve o toplulukta gen frekansları değişecektir. Yararlı genlerin frekansları artmalıdır. Klasik tanım bu olmakla birlikte yeni gelişmelere göre DNA üzerindeki değişimler çevre koşullarından bağımsız meydana gelmektedir. “Nötral mutasyonlar” denilen bu değişimlere göre genin  “yararlı” olması kavramı değişmiştir. Bir genin tek formu yoktur ve  “alel” denilen birden fazla formları vardır. İşte frekansları değişen de bu alel formlarıdır. Bunlar DNA’yı oluşturan bazların değişmesi ile oluşur. Nokta mutasyonları, transpozisyon ve hatalı kopyalamalar olur:  vücudumuzdaki hücre yenilenmesi sırasında DNA kopyalanır ancak bu işlemi yapan enzimler hatasız çalışmaz, yeni zincire çeşitli oranlarda yanlış baz eklerler. Öyle veya böyle oluşan bu mutasyonlar içinde dış görünüşe yansımayanlara “nötral” denir. İşte bu gizli mutasyonlar birikmekte ve günü geldiğinde canlıya yarar sağlayabilmektedir.

Günümüzde hangi genin ne kadar oranda değişime uğradığı hesaplanmaktadır. Bazı genler canlının yaşamsal fonksiyonlarıyla yakından ilgilidir ve fazla değişmez, bazıları ise çok hızlı değişmektedir.

Genlerimizde yazan bilgiler hayatımızı büyük oranda şekillendirdiği için son yıllarda batıda genetik yapıyı aydınlatmaya yönelik testler yoğunlaştı. Önceleri DNA’nın analizi gündemde bile değilken genom projeleri bilgileri doğrultusunda artık daha ileri analizler yapılabiliyor. Bir çok şirket kişisel SNP analizleri yaparak, genetik profilleri benzer kişileri bir araya getirerek işe başladı. Medikal kararları vermede danışmanlık hizmetleri veriliyor. Özellikle Navigenics, deCODEme ve  23andMe gibi firmalarda gen analizi yaptırıp kişiler akrabalarıyla genomlarını karşılaştırabilmekte. Bu bilgiler arttıkça yukarıda bahsetmeye çalıştığım insanın evrimsel gelişimiyle ilgili daha fazla soru işareti çözümlenebilecek. Ve hatta yönlendirilmiş evrim adı verilen daha da ileri bir çalışma alanı oluşacak.

Advertisements